Niewidzialna manipulacja. Co to jest Gaslighting?

Gaslighting

Miałeś/aś kiedyś tak, że podczas rozmowy, albo kłótni kwestionowałaś/eś wszystkie swoje myśli i nie mogłaś/eś sobie przypomnieć, dlaczego właściwie musisz udowadniać, że masz rację, a zamiast tego i tak ostatecznie zaczynasz przepraszać? Gaslighting jest formą manipulacji lub przemocy emocjonalnej, która jest częściej widoczna w toksycznych związkach. Jest to akt manipulacji osobą poprzez sugerowanie jej  kwestionowania swoich myśli, wspomnień i wydarzeń dziejących się wokół niej. Ofiara gaslightingu może być popchnięta tak daleko, że kwestionuje nawet swój własny rozsądek.

Gaslighting, zamierzony lub nie, jest formą manipulacji. Może zdarzyć się w wielu typach relacji, w tym z szefem, przyjaciółmi i rodzicami, ale jedną z najbardziej dewastujących form gaslightingu jest ta, która występuje w relacjach romantycznych.

Termin „gaslighting” pochodzi ze sztuki teatralnej i filmu pod tytułem „Gaslight”. W filmie mąż, grany przez Charlesa Boyera, manipuluje i dręczy swoją żonę, graną przez Ingrid Bergman, aby przekonać ją, że popada w obłęd.

Kadr z filmu „Gaslight” z 1940 roku

Czy to na pewno gaslighting?

Gaslighting nie zawsze łatwo rozpoznać, zwłaszcza że często zaczyna się od drobnych i subtelnych zachowań.

Rozwija się w powtarzający się wzorzec manipulacji. Osoba stosująca gaslighting zazwyczaj chce, abyś zwątpił w siebie i polegał na jej wersji rzeczywistości.

Tak więc ktoś, kto ma inne zdanie i przedstawia je w nieuprzejmy lub krytyczny sposób, niekoniecznie stosuje gaslighting.

Ludzie czasami czują się przekonani o własnej wiedzy i upierają się, że mają rację, nawet jeśli dowody sugerują inaczej. Naleganie: „Mylisz się! Wiem, o czym mówię” niekoniecznie jest uprzejme, ale generalnie nie jest to gaslighting, jeśli nie próbuje tobą manipulować.

Ludzie mogą również nieumyślnie rzucać takimi kwestiami jak: „Nie mam czasu tego słuchać” lub „Nie sądzisz, że przesadzasz?”, co może nie być miłymi odpowiedziami, ale nie zawsze oznaczają, że druga osoba chce tobą manipulować.

Zastanawiając się nad tym, czy ktoś próbuje cię oszukać, weź pod uwagę swoje uczucia, a nie tylko działania tej osoby.

Sygnały, że jesteś ofiarą gaslightingu

Gaslighting często prowadzi do:

  • zwątpienia i kwestionowania siebie
  • ciągłego zastanawiania się, czy nie jesteś zbyt wrażliwy/wa
  • częstego przepraszania
  • zmagania się z podejmowaniem decyzji
  • czujesz się ogólnie nieszczęśliwy/a, zdezorientowany/a i nie czujesz się sobą
  • unikasz bliskich, ponieważ nie wiesz, jak wyjaśnić to, co się dzieje

Przykłady gaslightingu

Ludzie, którzy stosują gaslighting, stają się ekspertami w namierzaniu twoich słabych punktów, znają twoją wrażliwość, podatność na zranienie i wykorzystują tę wiedzę przeciwko tobie. Sprawiają, że wątpisz w siebie, swój osąd, swoją pamięć, a nawet zdrowy rozsądek. 

Trywializowanie: umniejszają twoim uczuciom, sugerują, że twoje emocje nie mają znaczenia lub oskarżają cię o przesadną reakcję.

Kontrargumentowanie: kwestionują twoją pamięć, wymyślają nowe szczegóły lub zaprzeczają, że coś się wydarzyło. Zamiast tego mogą obwiniać cię za zaistniałą sytuację.

Zatajanie: zbywają twoje próby nawiązania rozmowy, czy dyskusji na dany temat lub oskarżają cię o próbę wprowadzenia ich w błąd.

Odwracanie uwagi: kiedy mówisz o obawach związanych z ich zachowaniem, zmieniają temat lub odwracają go na ciebie, sugerując, że to zmyślasz.

Zapominanie lub zaprzeczanie: kiedy wspomnisz o konkretnym zdarzeniu, lub czymś, co powiedział/a, może powiedzieć, że nie pamięta lub że to w ogóle nie miało miejsca.

Dyskredytowanie: sugerują innym ludziom, że nie pamiętasz rzeczy poprawnie, często się mylisz lub zmyślasz. Może to zagrozić twojej karierze, jeśli zdarza się to w pracy.

Reakcja na gaslighting

To zrozumiałe, że doświadczasz wielu silnych emocji, kiedy masz do czynienia z gaslightingiem.

Gniew, frustracja, zmartwienie, smutek, strach – te i inne uczucia są całkowicie uzasadnione, ale postaraj się nie pozwolić im kierować twoją reakcją. Zachowanie spokoju może pomóc w bardziej efektywnym radzeniu sobie z sytuacją.

Możesz chcieć zaprzeczyć temu, co powiedziała osoba próbująca cię oczernić – w końcu to zupełna nieprawda. Osoba ta może jednak nie ustąpić, a twój niepokój może zachęcić ją do dalszych prób manipulowania tobą.

Zachowanie spokoju może również pomóc ci skupić się na prawdzie, dzięki czemu jest mniej prawdopodobne, że ich (nieprawdziwa) wersja wydarzeń zachwieje twoją pewnością siebie.

Aby uzyskać trochę przestrzeni fizycznej, zaproponuj zrobienie sobie przerwy i powrócenie do tematu później. Pójście na spacer lub krótkie wyjście na zewnątrz może pomóc ci oczyścić umysł i na nowo się skoncentrować.

Pomoc

Rozpoznanie, że jesteś ofiarą gaslightingu jest pierwszym ważnym krokiem w kierunku uzyskania pomocy. Następnym krokiem jest konsultacja z psychiatrą, psychologiem lub terapeutą. Pomogą ci oni przebrnąć przez twoje wątpliwości i obawy oraz zrozumieć realia tego, czego doświadczyłaś/eś. Dowiesz się, jak radzić sobie z wątpliwościami i niepokojem oraz rozwiniesz umiejętności radzenia sobie z nimi. 

Jednym z wielu miejsc, gdzie możesz znaleźć pomoc, jest klinika Mosty Zamiast Murów.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Powiązane artykuły

logo_mosty_zamiast_murów-02

Centrum Psychoterapii Mosty Zamiast Murów to zespół ludzi, których łączy doświadczenie, wiedza, pasja, ciekawości świata i zjawisk zachodzących między nimi. Tutaj chcemy podzielić się tym z Wami.

Homo sum humani nihil a me alienum puto.